Açık Uçlu Deneme Sınavı ile OYSS'ye Hazırlık

Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) ile birlikte açık uçlu deneme sınavı, okulların yazılıdan önce başvurabileceği en doğrudan teşhis araçlarından biri hâline geldi. Zümre öğretmenlerinin hazırladığı 2 soru dışındaki yazılı soruları artık MEB soru havuzundan geliyor. Puanlar soru bazında e-Okul'a giriliyor ve sonuçların kazanım bazında analiz edilmesi hedefleniyor. Ancak bu analiz, doğası gereği sınavdan sonra gelecek.

Kurumun elindeki en güçlü koz, hangi öğrencinin ve hangi şubenin hangi kazanımda eksik olduğunu yazılıdan önce bilmektir. Aşağıda OYSS'nin kapsamını, 4 adımlı hazırlık döngüsünü, raporda bakılacak 3 göstergeyi ve TamOkuma ile atabileceğiniz sonraki adımı bulacaksınız.

Açık Uçlu Deneme Sınavı Nedir ve Maarif Modeli'nde Neden Önemlidir?

Açık uçlu soru, öğrencinin cevabı seçeneklerden seçmek yerine kendi cümleleriyle kurduğu sorudur. Açık uçlu deneme sınavı ise gerçek yazılıdan önce aynı formatta, kazanımlara eşlenmiş sorularla yapılan prova ve teşhis sınavıdır.

Maarif Modeli döneminde yazılı sınavlar açık uçlu sorulardan oluşuyor. Bu zorunluluk ise 2023 mevzuatıyla geldi. Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete, 9 Eylül 2023, sayı 32304) ve Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi (11 Ekim 2023), ortaokul ve lisede yazılıların açık uçlu ya da açık uçlu ve kısa cevaplı sorulardan oluşmasını şart koştu. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli de beceri temelli açık uçlu sorular ve biçimlendirici değerlendirmeyle aynı çizgide ilerliyor.

Yazarın hazırladığı iki örnek (MEB havuzundan alınmamıştır):

• 5. sınıf Türkçe: “Metindeki karakterin kararını kendi gerekçelerinizle değerlendiriniz.”
• Lise Türk dili ve edebiyatı: “Şiirde anlatıcının ruh hâlini iki dizeden kanıt göstererek açıklayınız.”

Açık Uçlu ve Çoktan Seçmeli Sınav Arasındaki Fark Nedir?

Sayın ve Orbay'ın (2024) geometri araştırması, 381 yedinci sınıf öğrencisinde iki format arasında yüksek pozitif ilişki buldu (rs = 0,80). Ancak aynı öğrenciler çoktan seçmeli testte daha yüksek puan aldı. Çoktan seçmelideki başarı açık uçlu yazılıya birebir taşınmadığı için format provası gerekiyor.

Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) ve Ortak Yazılı Sınava Hazırlık Stratejisi

Ortak Yazılı Sınav Sistemi'ni (OYSS) MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü geliştirdi. Sistem, 2025-2026 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde 11 ilde 1.999 okulda yapılan pilot uygulamanın ardından 2026-2027 eğitim öğretim yılının 1. dönem 1. yazılılarında (3-13 Kasım 2026) uygulamaya girdi. Uygulama kılavuzundaki iki soru sınırı ve soru havuzu düzenlemesi, Eğitim-İş ve Türk Eğitim-Sen tarafından Danıştay'a taşındı.

OYSS uygulama kılavuzuna göre puanlar soru bazında e-Okul'a işleniyor; sonuçların öğrenci, sınıf ve şube bazında kazanımlarla ilişkilendirilerek analiz edilmesi hedefleniyor. Bu analiz sınavdan sonra geleceği için ortak yazılı sınava hazırlıkta hedef, havuzdan çıkacak soruyu tahmin etmeye çalışmak yerine kazanım eksiğini önceden bulmak olmalı. Sistemin takvimi, zümrenin karar adımları ve EBA'da sınav oluşturma için OYSS rehberimize göz atabilirsiniz.

OYSS Hangi Sınıf ve Dersleri Kapsıyor, Soruları Kim Hazırlıyor?

• Kademe bazında sayıldığında toplam 16 branş kapsamda.
• İngilizce, 7. ve 11. sınıflarda kapsam dışında.
• İlk ortak sınavlar öncesinde havuza yaklaşık 8.000 beceri temelli açık uçlu soru aktarılması, sonraki her sınav döneminde de yaklaşık 8.000 yeni soru eklenmesi hedefleniyor.

Havuz soruları öğretmenlere sınavdan yalnızca 4 gün önce açılıyor; telafi için bu çok geç. Buna karşılık sınavın hangi kazanımları ölçeceği, zümrenin konu soru dağılım tablosundan seçip öğrencilere önceden duyurduğu senaryodan belli. Yani kurum, öğrencinin bu kazanımlarda ne kadar hazır olduğunu haftalar önceden bilebilir. Kapsamın bu genişliği de her ders için ayrı bir açık uçlu deneme gerektiriyor.

Açık Uçlu Yazılı Sınavların Üç Zor Noktası: Soru, Puanlama ve Analiz

Soru hazırlama. Öğretmen görüşü araştırmaları, öğretmenlerin açık uçlu yazılı sınav sorularını üst düzey düşünme becerilerini ölçmede değerli bulduğunu gösteriyor. Zorluk, soruyu yazarken başlıyor. Türkçe öğretmenleriyle yapılan çalışmalar, öğretmenlerin açık uçlu soruları hazırlarken ve puanlarken zaman ve kapsam geçerliği sorunları yaşadığını, hazırladıkları soruların da çoğunlukla alt düzey bilişsel becerilerde kaldığını gösteriyor.

Puanlama yükü ve güvenirliği. Bir hesap örneği verelim. 5 şubeye giren ve her şubede 30 öğrenciye 6 açık uçlu soru soran bir öğretmen 900 yanıt okur. Yanıt başına 1 dakikayla bu, yaklaşık 15 saatlik ek mesai demektir. Yorgunluk ve öznel yargı arttıkça aynı cevaba farklı puan verilebilir. Açık uçlu sınav değerlendirmesinde puanlama güvenirliği de bu noktada zayıflar.

Kazanım analizi. Bütün kâğıtlar okunduğunda bile bir soru açıkta kalır. Kazanım tek tek öğrencilerde mi, yoksa şube genelinde mi düştü? Bunu görmek için her puanı ilgili kazanımla eşleştirmek ve şubeleri karşılaştırmak gerekir. Elle yürütülen bu ölçme ve değerlendirme işi, yazılıya kadar çoğu zaman yetiştirilemez.

Öğretmen görüşlerine dayanan çalışmalar, açık uçlu sorulara alışık olmayan öğrencilerde notların düştüğünü, bu yüzden öğrenci ve velilerin bu soru tipine olumsuz baktığını aktarıyor. Deneme, bu şoku gerçek yazılıdan önce ve not riski olmadan yaşatmanın güvenli yoludur.

Kazanım Bazlı Deneme Sınavı ile OYSS'ye Hazırlık: 4 Adımlı Döngü

Ortak yazılı sınavlara kurum düzeyinde hazırlık, kazanım bazlı deneme sınavını dört adımlı bir döngüye oturtmakla netleşir: deneme, standart puanlama, kazanım raporu ve hedefli telafi. Gerçek yazılı bu döngünün ardından gelir.

1. Her Ders İçin Kazanıma Eşlenmiş Açık Uçlu Deneme Oluşturun

Kazanımlara göre açık uçlu deneme sınavı hazırlarken her soruyu tek bir kazanıma, yani tek bir öğrenme çıktısına eşleyin. Soru birden fazla kazanıma yayılırsa rapor kazanım düzeyinde anlamını yitirir. Kapsamı o yazılıya kadar işlenen kazanımlarla sınırlayın, soru tipini OYSS formatına yakın tutun. Yazılıya hazırlık deneme sınavını gerçek yazılıdan birkaç hafta önce uygulamak telafiye vakit bırakır; üç ile altı haftalık bir pencere makul bir başlangıçtır.

2. Cevapları Dereceli Puanlama Anahtarıyla (Rubrik) Standart Biçimde Puanlayın

Açık uçlu soru puanlama rubriği, her soruda tam, kısmi ve sıfır puanın hangi ölçütle verileceğini önceden tanımlar. Sonuçların karşılaştırılabilmesi için aynı rubrik tüm şubelerde ve tüm öğretmenlerce aynı biçimde uygulanmalı.

Yapay zekâ ile sınav kâğıdı okuma, el yazısı tanıma (OCR) ve rubrik tabanlı değerlendirmeyle yapılabiliyor. Okuma doğruluğu el yazısının netliğine ve tarama kalitesine bağlı olduğu için öğretmen onayı şart. 27 Ekim 2026'da yayımlanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'na göre MEB de okul tabanlı izleme uygulamasında açık uçlu soruların puanlanmasında yapay zekâdan yararlanmayı planlıyor.

3. PDF Raporda Öğrenci ve Sınıf Bazlı Kazanım Analizini Okuyun

Açık uçlu sınav sonrası kazanım analizi üç göstergeyle başlar. Bu göstergeleri ayıran eşikler, kurumun ölçme-değerlendirme yaklaşımına göre önceden tanımlanmalı.

• Eksik kazanım: Öğrencinin kısmen gösterdiği, henüz tamamlanmamış kazanım.
• Başarısız kazanım: Puanın büyük ölçüde alınamadığı kazanım.
• Geliştirilmesi gereken kazanım: Telafi için önceliklendirilen kazanım listesi.

Raporu iki düzeyde okuyun. Öğrenci düzeyi, bireysel karne ve veli görüşmesi içindir. Şube genelinde düşük kalan bir kazanımda sorun büyük olasılıkla öğretimseldir; yine de ilgili sorunun kendisi gözden geçirilmeli. Böyle bir kazanım analizi raporu, OYSS'nin sınavdan sonra sunması hedeflenen tabloya benzer bir resmi sınavdan önce sunar.

4. Hedefli Telafi Planıyla Gerçek Yazılıya Girin

• Şube genelinde düşen kazanım için ders içinde yeniden öğretim yapın.
• Belirli öğrencilerde düşen kazanım için etüt grubu ya da bireysel çalışma planlayın.
• Telafiden sonra aynı kazanımlara yönelik kısa bir kontrol sorusu ya da ikinci bir denemeyle ilerlemeyi ölçün.

Döngü her yazılı döneminde yeniden başlar.

TamOkuma: Açık Uçlu Deneme Sınavından PDF Kazanım Raporuna Tek Sistem

IndiviTech'in geliştirdiği TamOkuma, bu döngünün ilk üç adımını tek sistemde topluyor. Ürün her ders için kazanımlara uygun açık uçlu deneme sınavı hazırlamayı destekliyor. Üretici dokümantasyonuna göre kâğıtlar el yazısı tanıma (OCR) ve öğretmen denetimli yapay zekâ ile okunuyor. Cevaplar kurumun belirlediği rubriğe göre aynı ölçütlerle puanlanıyor, sonuçlar da öğrenci, sınıf ve kazanım bazında PDF rapora dönüşüyor.

Dördüncü adım olan telafi kurumun işi; rapor bu plana veri sağlıyor. Karar öncesinde örnek bir açık uçlu deneme sınavı PDF raporunu incelemek, sistemin neyi gösterdiğini somut olarak görmenizi sağlar.

Rapor Öğretmene, Kuruma ve Öğrenciye Ne Gösterir?

• Kurum için: Sınıf raporu, bir kazanımın hangi şubede düştüğünü gösterir. Telafi kaynağı doğru şubeye yönlendirilir, veli görüşmeleri somut veriye dayanır.
• Öğretmen için: 900 yanıtlık hesap örneğindeki okuma yükünün hafiflemesine yardımcı olur; ortak rubrik, şubeler arasında daha tutarlı puanlama sağlar.
• Öğrenci ve veli için: Kişisel PDF öğrenci karnesi eksik, başarısız ve geliştirilmesi gereken kazanımları gösterir.

Sık Sorulan Sorular: Yapay Zekâ ile Puanlama ve Öğrenci Hazırlığı

Öğrenciler Açık Uçlu Deneme Sınavına Nasıl Hazırlanmalı?

Öğrenciler deneme raporunu çalışma planına çevirerek ve yazılı cevap pratiği yaparak hazırlanmalı. Eğer isterseniz TamOkuma içindeki binlerce soru içinden yazılınızı hazırlayabilirsiniz. Ortak yazılı sınava hazırlıkta üç alışkanlık işe yarar:

1. Raporu plana çevirin: Kişisel öğrenci karnenizdeki eksik kazanımları ve geliştirilmesi gereken kazanımları haftalık takviminize yerleştirin.
2. Tam cümleyle yazın: Cevabınızı gerekçe ve kanıtla kurun, çünkü rubrik sonuca nasıl ulaştığınızı da puanlar.
3. Süreyi prova edin: Deneme sırasında her soruya ne kadar zaman ayıracağınızı deneyin.

Deneme not için değil, teşhis için yapılır. Düşük bir deneme puanı, gerçek yazılıdan önce elinize geçmiş bir veridir.

Soruyu Değil, Hazırlığı Yönetin

Zümrenin hazırladığı 2 soru dışında yazılı sorularını artık okul hazırlamıyor. Öğrencinin bu sorulara ne kadar hazır geleceği ise hâlâ kurumun elinde. Yol deneme, rubrikle puanlama, kazanım raporu ve hedefli telafiden geçiyor.

Birinci dönemin ilk yazılıları Kasım ayında yapılıyor; sonraki yazılı haftaları MEB çalışma takviminde ilan ediliyor. Bir sonraki yazılıya birkaç hafta kala başlamak telafiye gerçek zaman bırakır. Şubeleriniz için hazırlanacak bir raporun nasıl görüneceğini örnek rapor üzerinden inceleyerek başlayabilirsiniz.

TamOkuma ile ilk açık uçlu deneme sınavınızı planlayın. Örnek bir PDF kazanım raporunu incelemek ya da kurumunuza özel demo talep etmek için TamOkuma'nın proje sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynaklar

• T.C. Resmî Gazete (9 Eylül 2023, Sayı 32304). Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği
• Millî Eğitim Bakanlığı (12 Ekim 2023). Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi Yayımlandı
• Millî Eğitim Bakanlığı (Ekim 2026). Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) Uygulama Kılavuzu
• Demre İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü (3 Kasım 2026). Millî Eğitim Bakanlığından Açıklama: 2026-2027 Eğitim Öğretim Yılı Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) Takvimi Yayınlandı
• Millî Eğitim Bakanlığı (10 Eylül 2026). Ülke Geneli Ortak Yazılı Sınav Takvimi Belli Oldu
• Sayın, V. ve Orbay, K. (2024). Geometride Ölçme Değerlendirme: Çoktan Seçmeli ve Açık Uçlu Sınavların Karşılaştırılması. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(4), 2918-2931. doi:10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.12.2564
• Cumhuriyet (2026). MEB'in 'ortak yazılı sınav' sistemine dava: Eğitim-İş Danıştay'a başvurdu
• Haberler.com (2026). Türk Eğitim Sen, OYSS kılavuzundaki 2 soru sınırının iptali için Danıştay'a dava açtı
• T.C. Resmî Gazete (27 Ekim 2026, Sayı 33413 Mükerrer). 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı