Maarif Modeli Yazılı Okuma

Ortaokul ve liselerde Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) anlayışıyla hazırlanan açık uçlu yazılı sınav kâğıtlarının okunmasını ve puanlanmasını konuşacağız.

İş yükünün boyutunu görmek için küçük bir hesap yapalım. Beş şubede 30'ar öğrenciye 6 açık uçlu soru soran bir öğretmenin masasında, rubriğe göre okunacak 900 cevap birikir. Cevap başına yalnızca bir dakika ayırsanız bile bu, yaklaşık 15 saatlik ek mesai demektir. Yorgunluk arttıkça aynı cevaba farklı puan verme riski de büyür.

IndiviTech'in geliştirdiği TamOkuma, el yazısı tanıma (OCR) ve öğretmen denetimli yapay zekâyla bu yükü hafifletmek için tasarlandı. Aşağıda mevzuattan başlayıp dört adımlı uygulamaya kadar süreci ele alıyoruz.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde Yazılı Okuma Süreci Nasıl İşler?

Açık uçlu sınav zorunluluğu aslında Maarif Modeli'nden önce geldi. 9 Eylül 2023 tarihli ve 32304 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ile 11 Ekim 2023 tarihli Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi, ortaokul ve liselerde yazılı sınavların açık uçlu veya açık uçlu ve kısa cevaplı sorulardan oluşmasını şart koştu. MEB'in Mart 2024 tarihli duyurusunda dönemin Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürü Kemal Bülbül, bu geçişin gerekçesini "daha iyi bir ölçme" yapabilme hedefine bağlamıştı.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ölçme ve değerlendirme yaklaşımı bu zemini beceri ve süreç odağıyla genişletiyor. Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci de ölçme ve değerlendirmeye "öğrencimizi ve öğretmenimizi geliştiren bir süreç" olarak baktıklarını ifade etmişti.

MEB, 2026-2027 eğitim öğretim yılında devreye aldığı ortak yazılı sınav sistemi (OYSS) ile geliştirici değerlendirme uygulamalarını yaygınlaştırmayı, beceri temelli açık uçlu soru kullanımını artırmayı ve okullar arası ölçme standardı kurmayı hedefliyor. OYSS rehberimizde ayrıntılandırdığımız gibi uygulama, ortaokulda 5, 6 ve 7; lisede 9, 10 ve 11. sınıflarda toplam 16 branşı kapsıyor.

Yalnızca işaretlenen şıkkı okuyan optik okuma sistemleri, öğrencinin nasıl akıl yürüttüğünü göremez. MEB açık uçlu sınav değerlendirme anlayışında ise her kâğıt ölçüt ölçüt incelenir. Maarif modeli yazılı okuma dediğimiz şey de bu emek yoğun süreçtir.

Maarif Modeli Öğrenme Çıktısı, Süreç Bileşenleri ve Değerlendirme Ölçekleri Nedir?

TYMM resmî portalına göre model; kavramsal, alan, sosyal-duygusal öğrenme ve okuryazarlık becerilerini öğrenme çıktılarıyla bütünleştirir. Öğrenme çıktısı öğrencinin neyi yapabilmesi gerektiğini, süreç bileşenleri ise oraya giden ara basamakları anlatır. Değerlendirme ölçeği derken de bu basamakları önceden tanımlı ölçütlere bağlayan araçları, örneğin rubriği kastediyoruz.

Maarif soru bankası incelememizde aktardığımız gibi, Ekim 2026 itibarıyla portalda 324 ders kitabı ve 72 öğretim materyali listeleniyor. Materyaller beceri odağında yenilenirken yazılı sınavların da yalnızca son cevabı değil, düşünme basamaklarını ölçmesi bekleniyor.

MEB Açık Uçlu Yazılı Sınavlarda Rubrik (Dereceli Puanlama Anahtarı) Neden Gereklidir?

Açık uçlu bir soruda iki öğretmen aynı cevaba aynı puanı verir mi? Elde net bir anahtar yoksa vermeyebilir. Rubrik, kısmi puanı önceden tanımlı ölçütlere ve performans düzeylerine bağlayarak bu belirsizliği azaltır. Hem şubeler arasında karşılaştırılabilir ölçme sağlar hem de öğrencinin hangi süreç bileşeninde takıldığını görünür kılar.

TamOkuma Nedir? Maarif Modeli Açık Uçlu Yazılı Okuma Programı ile Tanışın

IndiviTech eğitim teknolojileri ekosisteminin parçası olan TamOkuma, maarif modeli yazılı okuma için geliştirilmiş bir açık uçlu yazılı okuma programı. Ürün sayfasındaki tanıma göre basılı kâğıtları yapay zekâ ve el yazısı tanımayla okuyor. Her cevabı rubriğe göre aynı ölçütlerle puanlıyor ve sonuçları öğrenci, sınıf, kazanım ve kurum bazında rapora dönüştürüyor.

Haftada ortalama 5,9 saat. Gallup ve Walton Family Foundation'ın Haziran 2025 tarihli ABD araştırmasında, yapay zekâ araçlarını haftada en az bir kez kullanan öğretmenler bu kadar zaman tasarruf ettiklerini tahmin ediyor; bu da bir eğitim yılında yaklaşık 6 haftalık mesaiye denk geliyor. Aynı araştırmaya göre notlandırma ve geri bildirimde yapay zekâyı en az ayda bir kullanan öğretmenlerin %79'u bu araçların zaman kazandırdığını belirtiyor.

Bir sınırı da not edelim: Bu veriler öğretmen beyanına dayanıyor, öğrenci başarısını değil iş yükünü ölçüyor ve TamOkuma'ya özgü değil.

TamOkuma El Yazısı Sınav Kâğıtlarını Nasıl Dijital Metne Çevirir?

Yapay zekâ ile yazılı okuma sürecinin ilk halkası, kâğıttaki el yazısını metne çevirmektir. Bu adım okul tarafında ek bir teknik kurulum gerektirmiyor: El yazısı tanıma (OCR) altyapısı, taranan ya da fotoğraflanan kâğıtlardaki yanıtları dijital metne aktarıyor. Okunamayan bir bölümde sistem tahmin yürütmüyor; o bölümü işaretleyip kâğıdın orijinal görüntüsünü ekranda tutuyor ve kararı öğretmene bırakıyor.

Yapay Zekâ ile Açık Uçlu Sınav Okumada Öğretmen Puanı Değiştirebilir mi?

Evet, değiştirebilir. TamOkuma'nın öğretmen denetimli puanlama yaklaşımı hizmet sayfasında tek bir ilkeyle özetleniyor: Sistem her ölçüt için bir puan önerir ve gerekçesini gösterir, "son sözü her zaman öğretmen söyler". Ekranda her ölçütün kırılımı ve kısmi puanı görünür; öğretmen önerilen puanı onaylar ya da değiştirir, değişiklik anında rapora yansır.

Bu yetki neden kritik? Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsünde 2025'te tamamlanan bir yüksek lisans tezinde (Şener, 2025), bir özel okulun 5 yerleşkesindeki 217 yedinci sınıf öğrencisinin açık uçlu ortak matematik yazılısı hem öğretmenler hem yapay zekâ tarafından puanlandı. Yapay zekâ puanlaması Cronbach alfa, madde-toplam korelasyonları ve ayırt edicilik indeksleri bakımından daha tutarlı çıktı. Derin kavramsal anlama ve çok aşamalı problem çözme isteyen sorularda ise insan ve makine puanları ayrışabildi.

Gallup–Walton araştırmasında da notlandırmada yapay zekâ kullanan öğretmenlerin %14'ü değerlendirme kalitesinin kısmen düştüğünü belirtiyor. Tutarlılık ile doğruluk aynı şey değil; bir sistem her seferinde aynı puanı verip yine de yanılabilir. Öğretmen onayı bu yüzden formalite değil, sürecin asıl güvencesi.

TamOkuma ile Maarif Modeli Yazılı Okuma Nasıl Yapılır? (4 Adımda Uygulama)

"Maarif Modeli açık uçlu yazılı sınav kâğıtları nasıl okunur?" sorusunun TamOkuma'daki yanıtı dört adımdan oluşuyor.

1. Sınavın, Rubriğin ve Öğrenme Çıktılarının Sisteme Tanımlanması

Önce sınav sorularını ve dereceli puanlama anahtarı (rubrik) ölçütlerini platforma yüklersiniz. Her açık uçlu soru, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli müfredat haritasındaki öğrenme çıktıları ve kazanımlarla eşleştirilir. Böylece değerlendirme ölçütleri daha sınav yapılmadan netleşir.

2. Basılı Kâğıtların Taranarak Yüklenmesi ve Otomatik Eşleştirme

Sınav günü sınıf düzeniniz değişmez; öğrenciler soruları her zamanki gibi kâğıt ve kalemle çözer. Sınav bittiğinde kâğıtları tarar ya da fotoğraflar, toplu hâlde sisteme yüklersiniz. Yazılım her kâğıdı ilgili öğrenciyle otomatik eşleştirdiği için elle tasnif uğraşı büyük ölçüde azalır.

3. OCR ve Yapay Zekâ ile Rubrik Ölçekli Kısmi Puanlama

Kavramı doğru tanımlama, gerekçe sunma ve örnekle destekleme ölçütlerinden oluşan üç ölçütlü bir soru düşünün. OCR motoru el yazısını dijital metne dönüştürür; rubrik ölçekli puanlama da her yanıtı tanımladığınız ölçütlere göre inceler. Ortaya her ölçüt için bir kısmi puan kırılımı ve gerekçeli geri bildirim taslağı çıkar. Öğrencinin hangi ölçütten tam, hangisinden kısmi puan aldığı ekranda ayrı ayrı görünür.

4. Öğretmen Denetimi, Puan Onayı ve Gerekçeli Geri Bildirim Karnesi

Son söz sizin. Önerilen puanlar ekranınıza düşer; uygun bulduklarınızı onaylar, katılmadıklarınızı düzeltirsiniz. Onayınızın ardından sistem, cevabın neden o puanı aldığını açıklayan gerekçeli geri bildirimi ve analiz karnelerini üretir.

Öğretmenler, Okullar, Kurslar ve Yayınevleri İçin TamOkuma

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'na yansıyan plana göre MEB, ortaokul ve liselerde Türkçe, matematik ve fen bilimlerinde okul tabanlı izleme uygulamayı ve açık uçlu yanıtların puanlanmasında yapay zekâdan yararlanmayı hedefliyor. Basına yansıyan haberler uygulamanın kademeli olarak hayata geçeceğini aktarıyor; kesin takvim için MEB'in resmî duyurularını takip etmekte fayda var.

Kendi sınavlarını bu yaklaşıma uygun biçimde okuyup raporlamak isteyen özel okullar ve kurslar için TamOkuma hazır bir altyapı sunuyor. Öğrencinin kazancı ise puanın gerekçesini görmek: Hangi ölçütten neden puan kaybettiğini bilen öğrenci, neye çalışacağını daha kolay fark eder.

IndiviTech kurum verilerine göre ekosistem 1.000'den fazla okula ve 100.000'i aşkın aktif öğretmene ulaşıyor; 150'yi aşkın yayınevi için de analiz çalışması yürütülüyor.

TamOkuma Okul, Kurs ve Yayınevlerine Nasıl Bir Analiz Raporu Sunar?

Mesele yalnızca toplam puanı hesaplamak değil. TamOkuma sonuçları dört düzeyde kazanım ve öğrenme çıktısı raporuna dönüştürür:

• Öğrenci: Kazanım bazlı eksikler ve gerekçeli puanlar
• Sınıf ve şube: Şubeler arası farklar ve ortak eksikler
• Kazanım: Öğrencilerin ortak biçimde zorlandığı öğrenme çıktıları
• Kurum: Öğretim planlamasını veriye dayandıran genel görünüm

Ortak sınav uygulayan kurumlar için bu tablo, yayınevi ve özel okul sınav analizi için sağlam bir zemin sunar.

TamOkul, indiviStudio ve indiviBook ile Uçtan Uca Entegrasyon

IndiviTech dört ana ürününü aynı veri katmanı ve müfredat haritası üzerinde birleştiriyor. Sorular, Maarif Modeli ve IB DP uyumlu indiviStudio'da yapay zekâ desteğiyle hazırlanabiliyor; içerikler z-kitap platformu indiviBook üzerinden sunuluyor. Kâğıtları TamOkuma okuyor, okul yönetimini TamOkul yürütüyor. Ürünler aynı veri katmanını paylaştığı için soru üretiminden karneye kadar süreç tek bir altyapıda ilerliyor.

Maarif Modeli Yazılı Okumada Hız ve Öğretmen Kontrolü Bir Arada

2023 yönetmeliği ve ardından gelen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, açık uçlu sınavları ve rubrik tabanlı değerlendirmeyi ortaokul ve liselerin olağan pratiği hâline getirdi. Soru artık açık uçlu sınav yapıp yapmamak değil, yüzlerce cevabı tutarlı biçimde okuyabilmek. TamOkuma bu yükü OCR ve öğretmen onaylı yapay zekâ puanlamasıyla hafifletmeyi hedefliyor; öğrenciye gerekçeli geri bildirim, kuruma kazanım bazlı rapor sunuyor.

Maarif modeli yazılı okuma sürecini kendi sınavlarınızda görmek için TamOkuma'nın proje sitesini ziyaret edip demo talebinde bulunabilirsiniz. Görüşmeye yakın tarihli bir sınavdan birkaç örnek kâğıt ve kullandığınız rubrikle gitmenizi öneririz.